Çocuklarda Otizm Belirtileri Nelerdir?
Otizm spektrum bozukluğu ASD nörogelişimsel bozukluk yaşam boyu sosyal iletişim-etkileşim bozukluğu kısıtlı tekrarlayan davranış-ilgi-aktivite spektrum hafif-şiddetli değişken fonksiyon düzeyi yüksek işlevli-düşük işlevli, prevalans artan trend Türkiye yüzde birpointdokuz Amerika CDC yüzde ikipointegiz altmış sekiz çocuk bir erkek dört kat kız tanı artışı farkındalık-tarama iyileşme-tanı kriterler genişleme, DSM beşinci tanı kriterleri sosyal iletişim-etkileşim defisiti sosyal-emosyonel karşılıklık bozukluğu nonverbal iletişim bozukluğu ilişki geliştirme-sürdürme-anlama zorluğu, kısıtlı tekrarlayan davranış stereotipik motor hareket-konuşma sameness ısrar rutin değişikliğe direnç son derece kısıtlı sabit ilgi anormal yoğunluk duyusal uyaran hiper-hiporeaktivite, belirtiler erken çocukluk genelde iki yaş önce başlangıç on sekiz ila yirmidört ay fonksiyonel bozulma sosyal-akademik-mesleki alanlarda ve etiyoloji genetik yatkınlık kalıtım yüzde seksen ila doksan ikiz çalışmaları yüzde yetmiş ila doksan konkordans monozigot gen varyantları yüzüz üzeri gen SHANK üç-CHD sekiz-NLGN üç-NRXN birinci-CNTNAP iki copy number variations CNV deletions-duplications de novo mutasyonlar otuz yaş üzeri ebeveyn risk artışı mevcuttur. Çevresel risk faktörleri prenatal ileri ebeveyn yaşı baba kırty beş anne otuz beş yaş üzeri DNA mutasyon artışı, gebelik komplikasyonları gestasyonel diyabet-preeklampsi-kanama-enfeksiyon maternal immün aktivasyon, ilaç maruziyeti valproik asit-talidomid teratojen SSRİ antidepresan tartışmalı, maternal obezite BMI otuz üzeri inflamasyon-metabolik bozukluk, viral enfeksiyon rubella-sitomegalovirus-herpes konjenital enfeksiyon beyin gelişimi bozukluğu, perinatal faktörler prematürite otuz yedi hafta altı düşük doğum ağırlığı ikibin beşyüz gram altı, doğum komplikasyonları fetal distres-hipoksi-travma beyin hasarı, çoğul gebelik ikiz-üçüz paylaşılan plasenta beslenme rekabet, postnatal faktörler neonatal nöbet-ensefalit-menenjit beyin enfeksiyonu-inflamasyon, çevresel toksinler kurşun-civa-pestisit-hava kirliliği nörotoksisite kritik gelişim penceresi, aşı-otizm ilişkisi çürütülmüş MMR aşısı-tiomersal otizm neden olmaz geniş epidemiyolojik çalışmalar kanıt yok Andrew Wakefield sahtekarlık makale geri çekildi ve nörobiyoloji beyin yapısal farklılıklar amigdala büyümesi erken yaşta sosyal-emosyonel işleme bozukluğu, frontal-temporal lob volüm artışı iki ila dört yaş daha sonra normalleşme-küçülme, korpus kallosum incelme hemisferik bağlantı azalma, serebellum anormallik motor-bilişsel fonksiyon, fonksiyonel bağlantı azalmış uzun mesafe bağlantı frontal-posterior underconnectivity artmış lokal bağlantı overconnectivity varsayımı, nörotransmitter dengesizliği serotonin yüksek platelet serotonin yüzde otuz ASD çocuk 5-HT reseptör gen varyant, GABA-glutamat dengesizliği uyarıcı-inhibitör imbalans nöbet riski artışı yüzde yirty ila kırk ASD epilepsi komorbidite, dopamin striatum reward system sosyal motivasyon bozukluğu, oksitosin düşük sosyal bonding-güven hormonu eksikliği mevcuttur. Erken belirtiler bebek dönem altı ila oniki ay göz teması eksikliği anne yüz bakma azalma karşılıklı bakış süresi kısa, sosyal gülümseme gecikme veya yok sosyal uyaran yanıt azalma, isim çağrıya tepkisizlik dokuz ila oniki ay kendi adını duyma yönelme yok, ortak dikkat eksikliği pointing gösterme-bakış takibi yok ilgi paylaşımı azalma, babbling azalması-yok altı ila dokuz ay vokal ses çeşitliliği düşük, motor gelişim farkı oturma-emekleme-yürüme zamanında motor milestone normal genelde ancak atipik hareket var, oyun oyuncak ilgi az sıraya dizme-döndürme stereotip sembolik oyun yok on iki ila on sekiz ay, okul öncesi on sekiz ila otuz altı ay dil gecikme konuşma yok-gecikmiş kelime yok veya az on ila elli kelime otuz ay ekolali tekrar etme başkalarının söz papağan gibi, sosyal iletişim eksikliği gösterme-uzatma-getirme istek bildirme azalma jestlerle iletişim yok, akran ilgisizlik diğer çocuklarla oynamaz yan yana paralel oyun yok etkileşim, duygusal yanıt bozukluğu empatik tepki yok anne üzgün fark etmez teselli etmez, sınırlı yüz ifadesi flat affect duygusal ifade fakirliği gülümseme-kaş çatma azalma, taklit azalması el sallama-alkış-yüz ifadesi taklit yok sosyal öğrenme bozukluğu, tekrarlayan davranış el çırpma-sallanma-döme stereotip motor, ritüel davranış belirli sıra ısrar değişiklik aşırı stres, duyusal arama-kaçınma dokunma-tatma her şeyi-gürültü kapama kulak mevcuttur. Okul çağı beş ila on sekiz yaş sosyal ilişki kurma zorluğu arkadaşlık geliştirme-sürdürme yok sosyal ipucu okuma bozukluğu yüz ifadesi-beden dili-ses tonu anlama, konuşma sohbet başlatma-sürdürme zorluğu sıra alma yok tek yönlü monolog, ekolali devam anında-gecikmiş tekrar TV reklamlar-filmler diyalog, prozodi bozukluğu monoton ses robot gibi vurgu-ritim-melodi eksikliği, literal anlama mecaz-şaka-kinaye anlamama gerçek yorumlama, ilgi yoğunlaşması kısıtlı dar ilgi tren-dinozor-sayılar yoğun ayrıntı bilgi, rutin ısrarı sabitlik ihtiyacı aynı yol-yemek-giysi değişiklik tantrums öfke patlaması, duyusal sorunlar işitsel ses hassasiyeti gürültü-siren ağrı verici kapama kulak, dokunsal giysi etiketi-tekstür rahatsız edici yemek seçiciliği doku nedeni, görsel parlak ışık-hareketli nesnelere fiksasyon göz kontağı azalma peripheral bakış, koku-tat aşırı koklama nesneleri seçici yeme kısıtlı repertuar, vestibüler sallanma-dönme arama veya kaçınma hareket tepkisi, motor koordinasyon beceriksizlik ince motor yazı-bağcık-düğme zorluk, akademik beceriler heterojen profil güçlü-zayıf alanlar hiperleksi erken okuma yüksek ancak anlama düşük, matematik-görsel beceri bazı üstün savant sendromu istisnai yetenek müzik-hesaplama-hafıza, dikkat-yürütücü fonksiyon DEHB komorbidite yüzde kırk ila yetmiş odaklanma-planlama-esneklik zorluk, davranış sorunları saldırganlık-kendine zarar verme SIB self-injurious behavior başını vurma-ısırma frustrasyon iletişim yetersizliği, kaygı-depresyon ergen-yetişkin yüzde yirty sosyal izolasyon-zorbalık-gelecek endişesi ve nöbet yüzde yirty ASD epilepsi birliktelik regresyon riski özellikle kız-düşük IQ elektroensefalogram EEG anormal mevcuttur. Kız-erkek farklılıklar cinsiyet oranı erkek dört kat fazla hafif formlarda altı ila sekiz kat tanı bias kız maskeleme, kızlarda atipik prezentasyon daha iyi sosyal taklit akran modellemesi yüzeyel ilişki kurma, dar ilgiler hayvan-çizgi film-pop kültür daha sosyal kabul görmüş erkek tren-sayı daha belirgin, internalizing semptomlar kaygı-depresyon-yeme bozukluğu dışa vurma az, geç tanı ortalama altı ila on yaş kız on iki yaş yüksek fonksiyon maskeleme ergenlikte belirginleşme sosyal talep artışı, şiddet düzeyi hafif yüksek işlevli zeka normal-üzeri konuşma akıcı bağımsız yaşam sosyal zorluk devam tanı geç Asperger sendromu DSM dört artık ASD içinde, orta destek gereksinimi zeka ortalamanın altı IQ yetmiş ila seksen beş konuşma gecikmiş-basit günlük rutin yardım minimal bağımsız beceri öğretilebilir, şiddetli yoğun destek zeka düşük IQ yetmiş altı nonverbal veya minimal verbal günlük bakım yardım tam self-care beslenme-tuvalet-giyinme bağımlı davranış sorunları yüksek kendine zarar-saldırganlık, fonksiyon düzeyi heterojenik spektrum yaygın değişkenlik bireysel farklılıklar erken müdahale prognoz değiştirir ve regresyon yüzde yirtybeş ila otuz kayıp edinilmiş beceri on sekiz ila otuz ay kelime-sosyal beceri kaybı ani-kademeli kötü prognoz marker erken müdahale kritik mevcuttur. Komorbidite zihinsel engellilik ID yüzde otuz ila kırk IQ yetmiş altı adaptif fonksiyon düşük günlük yaşam beceriler sınırlı, DEHB yüzde kırk ila yetmiş dikkat eksikliği-hiperaktivite-dürtüsellik örtüşen semptomlar ayırım zor, kaygı bozuklukları yüzde kırk ila elli yaygın anksiyete-sosyal fobi-obsesif kompulsif OCD benzeri davranış rutin ısrar, duygudurum bozukluğu depresyon yüzde yirty ergen-yetişkin sosyal izolasyon-zorbalık-yetersizlik hissi, uyku bozukluğu yüzde elli ila seksen uykuya dalma-uyanma-gece terör melatonin ritmi bozukluğu, gastrointestinal sorunlar yüzde yirty ila yetmiş kabızlık-ishal-karın ağrısı-gastroözofageal reflü gıda seçiciliği-stres ilişkili, epilepsi-nöbet yüzde yirty risk artışı regresyon-düşük IQ ilişkili, duyusal işleme bozukluğu yüzde seksen ila doksan hiper-hiporeaktivite multiple modal sensory modulation disorder ve işitme-görme bozukluğu eşlik edebilir işitme testi-göz muayenesi tarama mevcuttur. Ayırıcı tanı dil gelişim bozukluğu spesifik dil bozukluğu SLI ekspresif-reseptif dil gecikme sosyal-davranış normal ASD sosyal bozukluk birincil, işitme kaybı konuşma gecikme işitme testi odyometri işitme cihazı düzelme ASD düzelmez, zihinsel engellilik ID global gecikme tüm alanlar gelişimsel dil-motor-sosyal orantılı gecikme ASD eşitsiz profil sosyal özellikle düşük, sosyal iletişim bozukluğu SCD DSM beşinci sosyal iletişim defisit tekrarlayan davranış yok ASD daha geniş, DEHB dikkat-hiperaktivite sosyal ilgi var göz teması iyi ASD sosyal defisit birincil komorbidite sık ayırım zor, anksiyete bozukluğu kaygı-kaçınma sosyal motivasyon var ASD ilgisizlik birincil, obsesif kompulsif bozukluk OCD obsesyon-kompulsiyon ego-dystonik sıkıntı verici ASD ritüel ego-syntonik rahatlatıcı, reaktif bağlanma bozukluğu RAD ihmal-istismar öyküsü sosyal çekilme durumsal ASD yaygın genetik-nörogelişimsel ve Rett sendromu kızlarda el stereotipisi-regresyon MECP iki geni otuz altı ay sonrası genetik test ayırım mevcuttur.
Tanı ve Değerlendirme
Tarama araçları M-CHAT Modified Checklist for Autism in Toddlers on altı ila otuz ay yirty soru ebeveyn dolduruması üç artı pozitif risk pediatrik rutin tarama, kritik sorular gösterme-ilgi paylaşımı-isim çağrı tepkisi-göz teması-taklit negatif risk işareti, M-CHAT-R-F revize takip follow-up interview iki aşama yanlış pozitif azaltma, CHAT Checklist for Autism in Toddlers on sekiz ay dokuz soru ebeveyn-klinisyen gözlem ortak dikkat-sembolik oyun-sosyal ilgi, CSBS-DP Communication and Symbolic Behavior Scales altı ila yirmidört ay iletişim-sembolik beceriler geniş değerlendirme, SACS Social Attention and Communication Study sekiz-on iki-on sekiz-yirmidört ay kontrol çoklu yaş noktası erken tespit Avustralya geliştirme ve okul çağı SCQ Social Communication Questionnaire dört yaş üzeri kırk soru ebeveyn ASD tarama on beş üzeri pozitif, ASSQ Autism Spectrum Screening Questionnaire altı ila on altı yaş yirtyaltı soru öğretmen-ebeveyn yüksek işlevli Asperger tarama mevcuttur. Tanısal değerlendirme klinik görüşme ayrıntılı gelişim öyküsü doğum-motor-dil-sosyal milestone zamanlaması gecikme-kayıp regresyon, davranış gözlemi oyun odası ebeveyn-çocuk etkileşimi doğal davranış sosyal yaklaşma-oyun-iletişim, standardize testler ADOS Autism Diagnostic Observation Schedule altın standart yapılandırılmış oyun-aktivite modül yaş-dil düzeyi sosyal-iletişim-oyun-stereotip puanlama algoritma kesme skorları hassasiyet-özgüllük yüzde doksan üzeri, ADI-R Autism Diagnostic Interview-Revised ebeveyn yarı yapılandırılmış görüşme üç saat detaylı gelişim-davranış öyküsü sosyal-iletişim-tekrarlayan davranış-başlangıç yaşı DSM kriterleri eşleştirme, CARS Childhood Autism Rating Scale on beş alan puanlama yedipointbeş ile on beş hafif otuz ila otuz altı orta otuz yedi ila altmış şiddetli klinisyen puanlama kısa süre, bilişsel değerlendirme zeka testi Bayley Scales of Infant Development üç yaş altı-Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence WPPSI üç ila yedi yaş-WISC Wechsler Intelligence Scale for Children altı ila on altı yaş verbal-performance-full scale IQ, adaptif fonksiyon Vineland Adaptive Behavior Scales günlük yaşam becerisi iletişim-sosyalleşme-motor-günlük yaşam becerileri yaşa uygun bağımsızlık düzeyi, dil değerlendirme reseptif-ekspresif dil testi Peabody Picture Vocabulary Test PPVT-Clinical Evaluation of Language Fundamentals CELF anlama-ifade düzeyi gecikme derecesi, oyun değerlendirimi sembolik-işlevsel-sosyal oyun düzeyi Symbolic Play Test yaş uygunluğu-çeşitlilik, duyusal profil Sensory Profile ebeveyn soru işitsel-görsel-dokunsal-vestibüler-oral duyusal işleme hiper-hiporeaktivite paternleri, nöropsikolojik test yürütücü fonksiyon Wisconsin Card Sorting Test WCST esneklik-planlama-inhibisyon dikkat Conners-Continuous Performance Test CPT hafıza-işleme hızı ve tıbbi değerlendirme fizik muayene dismorfik özellik-cilt lekeleri-baş çevresi büyüme parametreleri nörokutanöz sendrom neurofibromatöz-tüberoz skleroz, genetik test kromozomal mikroarray CMA copy number variation tespit FMR birinci Fragile X sendromu MECP iki Rett gen panel-whole exome sequencing WES yüzde yirtybeş genetik neden tespit, nörogörüntüleme MRI yapısal anomali gerektiğinde rutin değil regresyon-nöbet-fokal nörolojik bulgu endikasyon, EEG elektroensefalogram nöbet şüphesi-regresyon-uyku bozukluğu Landau-Kleffner sendromu elektriksel status epileptikus uyku ESES ayırım, işitme-görme test odyometri-timpanometri konuşma gecikme işitme ekarte göz muayenesi görme keskinliği-refraksiyon, metabolik tarama gerektiğinde dismorfizm-nöbet-regresyon mitokondriyal bozukluk-metabolik hastalık ekarte ve gastrointestinal değerlendirme kronik karın ağrısı-ishal-kabızlık gastroenteroloji konsültasyonu endoskopi-kolonoskopi-gıda alerjisi testi mevcuttur. Erken müdahale programları yoğun davranışsal müdahale ABA Applied Behavior Analysis yoğun bire bir haftada yirty ila kırk saat yapılandırılmış öğretim ayrık deneme öğretimi DTT görev analizi küçük adımlar pekiştirme olumlu davranış artırma ödül-övgü genelleme doğal ortam ev-okul beceri transfer, ESDM Early Start Denver Model on sekiz ila altmış ay yoğun oyun bazlı doğal öğrenme ortam ilişki odaklı ebeveyn katılımı gelişimsel-davranışsal kombinasyon iki yaş altı etkili yirty ila kırk saat hafta, PRT Pivotal Response Treatment motivasyon-başlatma-öz yönetim-multiple ipucu pivotal alanlar hedefleme yaygın beceri artışı doğal pekiştirme çocuk seçimi oyun aktivite, TEACCH Treatment and Education of Autistic and Related Communication Handicapped Children yapılandırılmış öğretim görsel destek programlar-rutinler fiziksel çevre düzenleme tahmin edilebilirlik bağımsızlık artırma işlevsel beceri odak, Floortime DIR Developmental Individual-Difference Relationship-based çocuk liderlik takip etme duygusal bağlantı oyun yoluyla sosyal-emosyonel gelişim altı temel gelişim kapasitesi dikkat-bağlanma-iki yönlü iletişim-karmaşık iletişim-duygusal fikir-duygusal düşünme, sosyal beceri eğitimi grup terapisi akran etkileşimi sosyal hikayeler-rol play-video modelleme göz teması-sıra alma-konuşma becerisi yapılandırılmış öğretim doğal genelleme ve iletişim müdahale konuşma-dil terapisi SLP reseptif-ekspresif dil geliştirme artikülasyon-ses-akıcılık-pragmatik dil sosyal iletişim, augmentative-alternative communication AAC nonverbal-minimal verbal çocuk PECS Picture Exchange Communication System resim kartları ihtiyaç bildirme, sign language-gestures işaret dili el hareketi basit iletişim, speech generating devices SGD tablet-app sesli çıktı AAC teknoloji mevcuttur. Eğitsel müdahale özel eğitim bireyselleştirilmiş eğitim programı IEP öğrenci güçlü-zayıf yön hedef belirleme yıllık gözden geçirme, sınıf yerleşimi kaynaştırma-destek özel eğitim sınıfı-bireysel gölge öğretmen yardımcısı düzeye göre, eğitimsel stratejiler görsel destek programlar-görev listeleri-resim kartları tahmin edilebilirlik, yapılandırılmış rutin tutarlı günlük program geçiş uyarı değişiklik hazırlık, duyusal destekler gürültü azaltma kulaklık-sessiz alan aşırı uyaran yönetimi, pozitif davranış desteği PBS problem davranış fonksiyonel analiz FBA antecedent-behavior-consequence önleyici strateji alternatif beceri öğretimi, sosyal hikayeler Carol Gray görsel-metin sosyal durum açıklama uygun davranış modelleme, akran destek arkadaş buddy system dahil etme sosyal model olumlu etkileşim ve geçiş planlama okul geçişleri anaokulu-ilkokul-ortaokul hazırlık ziyaret-tanışma-rutin öğrenme, ergenlik-yetişkinlik mesleki eğitim iş becerileri bağımsız yaşam günlük beceriler para-ulaşım-alışveriş mevcuttur. Farmakoterapi semptom yönetimi irritabilite-saldırganlık-SIB atipik antipsikotikler risperidon FDA onay iki yaş üzeri nokta birinci ila üçbuçuk mg günlük aripiprazol on beş yaş üzeri beş ila onbeş mg, yan etkiler kilo alımı-metabolik sedatif-ekstrapiramidal semptom EPS hareket bozukluğu izlem, hiperaktivite-dikkat DEHB stimulanlar metilfenidat on sekiz ila altmış mg günlük atomoksetin yirtybeş ila yüz mg, yan etkiler iştah azalma-uykusuzluk-irritabilite-tik kötüleşme dikkatli titr asyon, anksiyete SSRI fluoksetin-sertralin off-label kullanım düşük doz başlangıç beş ila yirty mg, yan etkiler aktivasyon-ajitasyon-intihar düşüncesi dikkatli izlem, uyku bozukluğu melatonin üç ila on mg gece yatmadan otuz dakika önce doğal hormon supplement güvenli, klonidin alfa agonist nokta nokta beş ila nokta iki mg sedatif etki, nöbet antikonvülsan valproik asit-levetirasetam-lamotrigin nöbet kontrolü EEG anormallik, yok etkili ilaç çekirdek ASD semptomları sosyal-iletişim defisit farmakol oji düzeltmez davranışsal müdahale birincil tedavi ilaç yardımcı komorbid semptomlar hedef ve tamamlayıcı tedaviler diyet-supplement glutensiz-kazeinsiz diyet GFCF anekdotal randomize kontrollü çalışma kanıt yok, omega üç yağ asitleri EPA-DHA beyin gelişimi-inflamasyon bazı çalışma hafif iyileşme kanıt yetersiz, probiyotikler bağırsak-beyin aksı mikrobiom düzenleme teorik erken araştırma, vitamin-mineral D vitamini-B6-magnezyum-folik asit eksiklik düzeltme mega doz kanıt yok, hiperbarik oksijen tedavisi beyin oksijen artırma kanıt yetersiz pahalı, müzik terapi sosyal-iletişim-duygusal ifade destekleyici yararlar kanıt sınırlı, hayvan destekli terapi köpek-at terapisi sosyal etkileşim-duyusal düzenleme olumlu anekdotal-küçük çalışmalar mevcuttur.
Aile desteği ebeveyn eğitimi tanı anl ama-kabul-yas süreciredddetme-kızgınlık-pazarlık-depresyon-kabul destek grupları deneyim paylaşımı izolasyon azaltma, müdahale eğitimi ev programı davranış yönetimi-iletişim teşvik günlük rutin entegrasyon tutarlılık klinik-ev ortam, kardeş desteği kardeş ihtiyacı fark edilme dikkat paylaşımı ebeveyn zaman ayırma suçluluk-öfke-utanç normal duygu destekleme eğitim yaşa uygun ASD açıklama olumlu rol model arkadaş eğitimi, stres yönetimi ebeveyn tükenmişi self-care öz bakım mola-hobi-sosyal destek evlilik ilişkisi koruma çift terapisi iletişim-problem çözme, finansal destek tedavi maliyeti yüksek ABA yirty ila kırk bin dolar yıllık sigorta kapsama değişken devlet destek özel eğitim ücretsiz kamu IDEA Individuals with Disabilities Education Act Amerika, hukuki haklar eğitim hakkı IDEA uygun ücretsiz kamu eğitimi FAPE en az kısıtlayıcı ortam LRE kaynaştırma öncelik, savunuculuk IEP toplantısı katılım hedef belirleme hizmet savunuculuk anne-baba rol aktif katılım ve toplum kaynakları Otizm Vakfı destek-eğitim-savunuculuk bilgi kaynağı, Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi ÖZER devlet hizmet tanı-terapi-eğitim, online kaynaklar Autism Speaks-CDC-NIMH bilgi-araştırma-kılavuz erişim mevcuttur. Prognoz ve uzun dönem değişken sonuçlar bireysel farklılık geniş yelpaze bağımsız yaşam-destekli yaşam-tam bakım spektrum, olumlu prognostik faktörler erken tanı iki yaş öncesi müdahale başlangıç erken, erken müdahale yoğun ABA yirty ila kırk saat hafta iki ila dört yaş kritik pencere, konuşma gelişimi beş yaş önce anlamlı dil edinimi fonksiyonel iletişim, zeka düzeyi IQ yetmiş üzeri yüksek işlevli daha iyi akademik-sosyal-bağımsız yaşam, hafif semptom şiddeti az tekrarlayan davranış-daha iyi sosyal motivasyon, aile desteği yüksek ebeveyn katılımı-kaynak erişimi tutarlı ev programı, kötü prognostik faktörler geç tanı beş yaş sonrası müdahale gecikmesi kritik pencere kaybı, düşük zeka ID eşlik IQ yetmiş altı sınırlı beceri edinimi, nonverbal-minimal verbal beş yaş konuşma yok fonksiyonel iletişim sınırlı, şiddetli semptomlar yoğun stereotip-SIB-saldırganlık davranış yönetimi zorluğu, epilepsi komorbidite nöbet kontrol zorluğu ilaç yan etkileri bilişsel etki, yetersiz müdahale düşük yoğunluk-kalitesiz program finansal-coğrafi erişim kısıtlılığı, yetişkin sonuçlar bağımsız yaşam istihdam-evlilik-kendi evi yüzde on ila yirty yüksek işlevli, destekli yaşam grup evi-günlük destek yaşam koçu yüzde otuz ila kırk orta fonksiyon, tam bakım kurum bakımı-ev aile bakımı yüzde otuz ila kırty düşük fonksiyon-şiddetli ID, istihdam rekabet işi yüzde on ila on beş destekli istihdam iş koçu yüzde yirty ila kırk korumalı iş atölyesi yüzde yirty gün programı yüzde yirty çoğunluk işsiz-gün programı, sosyal ilişkiler arkadaşlık yüzde on ila yirty sınırlı yüzey ilişki romantik ilişki-evlilik nadir yüzde beş izolasyon yaygın, mental sağlık komorbidite devam kaygı-depresyon yüzde kırk ila altmış yetişkin tedavi psikoterapi-ilaç ve yaşam kalitesi subjektif mutluluk değişken ilgi alanı-rutin-istikrar kaynak bazı yüksek işlevli kendi savunuculuk neurodiversity hareketi otizm farklılık bozukluk değil kabul-uyum toplum değişmeli mevcuttur.